Opgroeien in een Kansrijke Omgeving: samen bouwen aan gezondere generaties

Door Friso van Ommeren en Jasper Elberse

Samen bouwen aan gezondere generaties

De gezondheid van jongeren staat steeds meer onder druk. Jongeren leven dan ook steeds ongezonder: ze bewegen minder, eten ongezonder en hun schermtijd neemt toe. Ook kampen steeds meer jongeren met mentale problematiek en gebruiken ze verdovende middelen zoals alcohol en vapes. Tegelijkertijd zien professionals dat ouders niet altijd meer grip hebben op hun kinderen, en de gevoelsmatige afstand tussen ouder en kind soms groot is. Deze problemen vragen om een integrale aanpak die oog heeft voor de complexiteit van jongeren en hun leefwereld. OKO biedt gemeenten deze integrale oplossing.

OKO (Opgroeien in een Kansrijke Omgeving) is een Nederlandse preventieaanpak die zich richt op het bereiken van jongeren door een leefomgeving te vormen waarin ze gelukkig en gezond kunnen opgroeien. Denk hierbij aan georganiseerde vrijetijdsbesteding voor jongeren, bijdragen aan een positief schoolklimaat, en het samenbrengen van ouders. Zo worden de beschermende factoren in de omgeving van de jeugd versterkt, en worden risicofactoren aangepakt. OKO is een snelgroeiende aanpak in Nederland. Het biedt gemeenten veel kansen, maar daar komen ook uitdagingen bij kijken. In dit artikel zoomt Friso van Ommeren, senior projectleider OKO, in op de aanpak van deze kansen en uitdagingen.

Preventie gebaseerd op het IJslandse model

OKO is gebaseerd op de uitgangspunten van het IJslandse preventiemodel: een community-based aanpak om middelengebruik op een positieve manier terug te dringen. Deze aanpak is de afgelopen 20 jaar erg succesvol gebleken: het middelengebruik onder jongeren in IJsland is in deze tijd drastisch gedaald. De methode is gericht op het creëren van een positieve leefomgeving waarin jongeren gezond, veilig, en kansrijk op kunnen groeien. De belangrijkste omgevingsfactoren voor een positieve leefomgeving zijn ingedeeld in vier domeinen: het gezin, school, vrije tijd, en de peergroep.

Deze kernprincipes vormen ook de basis van de Nederlandse aanpak. Gemeenten werken samen met o.a. scholen, sportverenigingen, en theaters om de vier domeinen te betrekken. Zo worden er in Veenendaal bijvoorbeeld theatershows georganiseerd om jongeren voor te bereiden op de overstap van de basisschool naar de middelbare school. Zowel jongeren als ouders zijn welkom, om zo het gesprek te openen tussen ouders en hun kind, én tussen ouders met andere ouders. Deze gesprekken zijn één van de grote krachten van OKO: het verkleinen van de afstand tussen ouder en kind, zorgen dat ouders het gesprek aangaan met andere ouders, met als uiteindelijke doel dat deze gesprekken een vanzelfsprekendheid worden. OKO kan op veel verschillende manieren geïmplementeerd worden. Hieronder vind je een overzicht van de drie domeinen, waarin peergroep verweven is in Veenendaal, en wat deze domeinen in de praktijk kunnen inhouden:

Domein	Voorbeeld streven	Voorbeeld interventie
Ouders	• Tijd doorbrengen met ouders • Gesprekken voeren met ouders	• Organiseren van theatershows voor ouder en kind
Vrije tijd	• Georganiseerde vrijetijdsbesteding • Inzet rolmodellen • Bestaand aanbod is bekend onder jongeren	• Georganiseerde activiteiten voor jongeren • Lokaal onderzoek onder jongeren over de bekendheid van het bestaande aanbod
School	• Positief en veilig schoolklimaat • Ouderbetrokkenheid vergroten	• Leerlingen actief betrekken bij ouderavonden • Inzamelpunt voor opvoedvragen van ouders op scholen

OKO in Nederland

Inmiddels wordt OKO toegepast in meer dan 60 gemeenten in Nederland. Omdat OKO een gemeentelijk initiatief is, is er veel ruimte voor maatwerk. Per gemeente wordt er gekeken waar de grootste problematiek ligt, en waar dan ook de grootste vraag naar is. Het grote voordeel van maatwerk is dat succesvolle lokale initiatieven niet meer alleen van de gemeente zijn: scholen, ouders, en jongerenwerkers voelen zich mede-eigenaar van de OKO aanpak. Het is als projectleider OKO waardevol om bekend te zijn met alle facetten van het OKO programma. Dit is nodig om nieuw beleid te ontwikkelen, uitvoeringplannen te schrijven en daarna ook daadwerkelijk uit te voeren.

Uitdagingen en kansen van OKO

De decentrale aard van OKO maakt echter ook dat het beleid, zeker in de eerste jaren na invoering, precair kan zijn: in veel gemeenten staat en valt OKO met de betrokkenheid en kunde van de mensen die het uitdragen. Omdat OKO een gemeentelijk initiatief is, leunt het erg op de samenwerking tussen de gemeente en haar partners. De kracht van OKO is dan ook niet alleen de integrale aanpak, maar ook dat het breed wordt gedragen.

Een voorbeeld hiervan is de gemeente Veenendaal: Veenendaal zit nu in de eerste uitvoeringsfase van OKO, en ziet direct successen: zowel beleidsmakers en uitvoerders, als ouders en jeugdigen zijn enthousiast over het OKO programma, en er is nu al vraag naar meer activiteiten. Ouders komen met opvoedvragen samen bij scholen, jongeren worden actief betrokken bij ouderavonden, en sportclubs sluiten aan bij OKO initiatieven. Cruciaal voor dit succes is de aanpak in – en na – de voorbereidingsfase: het succes van OKO is namelijk afhankelijk van de betrokkenheid van de projectleider en de beleidsmakers. OKO komt het beste tot zijn recht wanneer het verweven is in zoveel mogelijk domeinen en aan kan haken bij zoveel mogelijk (bestaande) initiatieven. Het succes van OKO wordt daarom voor een groot deel bepaald door het draagvlak en het enthousiasme wat een projectleider weet te creëren bij partners, stakeholders, en de doelgroep zelf. Een projectleider die hun netwerk weet te activeren en te enthousiasmeren zal merken dat OKO werkt!

Samenwerken aan OKO? Wij denken graag mee!

Een succesvolle OKO aanpak vraagt om enthousiasme en breed eigenaarschap. Het creëren van draagvlak en betrokkenheid is daarom van groot belang. Bij BONVUE kijken we graag verder met je mee. Of je nu ondersteuning zoekt bij uitval van een projectleider, als gemeente aan het begin staat van het OKO proces, of een verandermanager nodig hebt voor een frisse blik met nieuwe energie: wij hebben de kennis en ervaring in huis. Neem contact op voor meer informatie via www.bonvue.nl/contact.